Personeel en Organisatie (bedrijfsvoering) (5)
Vanaf 1 januari 2028 gaan de pensioenen van politieke ambtsdragers over naar het nieuwe pensioenstelsel en worden overgedragen aan het ABP. Door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is in het voorjaar van 2025 een prognose gemaakt van het benodigd vermogen op 1 januari 2028 op basis van inkoop Wtp (Wet toekomst pensioenen) bij ABP en de hoogte van de verplichting per 1 januari 2025. Ook is op basis van bovengenoemd onderzoek bekend dat de benodigde overdrachtswaarde tussen 10% en 20% hoger is dan de beschikbare voorzieningen en eventuele aanwezige kapitaalverzekeringen. Voor onze voorziening wethouderspensioenen betekent dit een stijging van ruim 19,7%. Dit wordt met name veroorzaakt door de hoge dekkingsgraad bij het ABP.
Decentrale overheden die aan het recente onderzoek naar de omvang van de overdrachtswaarde van Appa naar ABP hebben meegedaan, dienen bij de verantwoording over begrotingsjaar 2025 de hoogte van de voorziening en eventueel aanwezige kapitaalverzekeringen per 31 december gelijk te stellen aan de prognose op basis van het uitgevoerde onderzoek. Dit betekent een dotatie in de voorziening van in totaal € 798.000 die in de jaarstukken 2025 is verwerkt.
Cybersecurity incident (7)
Er kunnen zich risico’s voordoen rond informatieveiligheid, privacy en hardware. De gemeente heeft afgewogen geen kostbare verzekering met beperkte dekking voor dit risico te sluiten. Gebeurtenissen kunnen leiden tot financiële en juridische schade en imagoschade. Om deze risico’s zoveel mogelijk te beperken zijn diverse beheersmaatregelen getroffen op het terrein van informatiebeveiliging. Denk aan penetratietesten, het stimuleren van de bewustwording van medewerkers door voorlichting en training, back-up, en uitwijkfaciliteiten. In de afweging is een risicoschatting gemaakt. Deze kwam in de begroting 2023 uit op € 225.000 uitgaande van een financieel risico van € 2.250.000 per cybersecurity incident, ramp of crisis met een kans van 10% (1x per 10 jaar). Deze risico-inschatting komt overeen met 1,5% van de totale personeels- en bestuurskosten uit de begroting.
In 2025 waren er op het gebied van Cybersecurity geen noemenswaardige gebeurtenissen.
Ontwikkeling gemeentefonds (8)
De uitkeringen uit het Gemeentefonds zijn aan schommelingen onderhevig. Dit komt doordat de definitieve uitkering aan de gemeenten beïnvloed wordt door de rijksuitgaven ten opzichte van de begroting. Om deze schommelingen op te vangen, is een risicobedrag van € 452.000 opgenomen (1% van de algemene uitkering).
In 2025 heeft dit opgenomen risico niet voorgedaan. Het beschreven risico heeft zich in positieve zin wel voorgedaan doordat de decembercirculaire wederom positief uitvalt op een moment dat de begroting hier niet meer op kan worden bijgesteld. Dit is de afgelopen jaren vaker gebeurd. De afwijking hieromtrent worden dan ook in deze jaarstukken bij de 3e W-vraag (Wat heeft het gekost?) toegelicht op de desbetreffende programma’s.
Voor de komende jaren is bekend dat het ravijnjaar van 2026 naar 2028 is verschoven. Dit veroorzaakt een forse daling van de algemene uitkering. Deze verlaging is verwerkt in de hoogte van de algemene uitkering.
Crisisbeheersing en rampenbestrijding (10)
In de gemeente kunnen zich allerlei crises en rampen voordoen. Denk bijvoorbeeld aan alle vormen van natuurgeweld en explosies of branden met gevaarlijke stoffen. Belangrijke transportaders zoals de Betuweroute, Rijn, Waal en de A15 zorgen voor extra risico's. Als voorbeelden van crises worden de hoge waterstanden in 1995 en de wateroverlast in de kern van Opheusden in 2014 genoemd. Als zich een crisis voordoet, kan de gemeente te maken krijgen met (hoge) beheerskosten. Daarom is een risicoschatting gemaakt, die uitkomt op € 100.000 uitgaande van een financieel risico van € 500.000 per ramp of crisis met een kans van 20% (1x in de 5 jaar).
Beheersmaatregelen zijn onder andere:
- actueel houden van de regionale en lokale rampen– en incidentbestrijdingsplannen;
- oefenen van rampenscenario’s met de medewerkers, die een rol hebben in de lokale crisisorganisatie;
- in- en uitvoeren van het Regionaal Crisisplan.
In 2025 kwamen op het gebied van crisisbeheersing en rampenbestrijding geen ontwikkelingen voor die impact hebben op onze financiële huishouding.
Renteontwikkeling (11)
De rente is de afgelopen periode gestegen. Voor de fluctuatie van rentestanden hebben wij het risico geschat op € 250.000.
In 2025 zijn de rentestanden ten opzichte van vorig jaar licht gestegen. Met deze stijging hebben wij in onze gecalculeerde rentepercentages rekening gehouden. Het ingeschatte risico van € 250.000 heeft zich voor 2025 niet voorgedaan.
Besparingsverliezen ombuigingen (12)
De meerjarenraming van deze begroting laat vanaf 2026 structurele tekorten zien. Zonder aanvullende compensatie vanuit het Rijk zijn er maatregelen nodig om het tekort op te lossen. Bij het vaststellen van de Kadernota 2025-2028 is daarom opdracht gegeven tot een ombuigingentraject dat bij de kadernota 2026-2029 zicht moet bieden op een pakket aan maatregelen om de financiële positie vanaf 2026 structureel in evenwicht te brengen. Gelet op het ingezette ombuigingentraject wordt voor de doorrekening van de beschikbare weerstandscapaciteit in deze risicoparagraaf vanaf 2026 uitgegaan van ten minste sluitende begrotingssaldi (€ 0). We gaan er dus vanuit dat we voldoende maatregelen nemen om de financiële positie vanaf 2026 structureel sluitend te maken. Daar staat tegenover dat er in de realisatie van ombuigingen sprake is van onzekerheden. De omvang van de besparingen is gebaseerd op een inschatting en kan in de praktijk anders uitvallen en ook in de snelheid waarmee maatregelen effect sorteren schuilt een risico. Voor besparingsverliezen in het kader van de ombuigingen nemen we daarom een risico van € 2 miljoen op.
In 2025 kwamen op het gebied van besparingsverliezen ombuigingen geen ontwikkelingen voor die impact hebben op onze financiële huishouding.
Ontvlechtingskosten AVRI-IBOR (13)
In overeenstemming met het afgesproken tijdspad voert de gemeente Neder-Betuwe per 1 januari 2026 de aangewezen beheertaken weer in eigen beheer uit. De eenmalige kosten die gepaard gaan met de terugname van deze taken (de zogenoemde ontvlechtingskosten) zijn geraamd in de begroting van 2025. Ondanks herhaaldelijk aandringen heeft AVRI deze kosten in 2025 nog niet volledig in beeld kunnen brengen. AVRI heeft toegezegd dat dit overzicht begin 2026 volgt. Omdat de definitieve afwikkeling pas in 2026 plaatsvindt, worden de hiervoor gereserveerde middelen uit 2025 via de jaarstukken 2025 overgeheveld naar het begrotingsjaar 2026. Het gaat hierbij om frictiekosten bij AVRI die ontstaan nadat de taken zijn overgedragen, zoals overhead die niet direct kan worden afgebouwd of personeelskosten van medewerkers die niet overgaan naar de gemeente. Het gezamenlijke uitgangspunt is om deze kosten tot een minimum te beperken, bijvoorbeeld door zoveel mogelijk uitvoerend personeel van AVRI direct over te nemen. In afwachting van de definitieve afspraken met AVRI is een risicoreservering van € 200.000 aangehouden.
Het risico heeft zich in 2025 niet voorgedaan. Het risico heeft zich wel in 2026 voorgedaan.
Ontwikkeling verzekeringen
Naar aanleiding van een in 2019 uitgevoerd doelmatigheidsonderzoek (213a) is een aantal verzekeringspolissen aangepast. Hierdoor draagt de gemeente een groter eigen risico voor potentiële schades of gebeurtenissen. Daarnaast is de verzekeringsmarkt aan het verharden. Dit heeft consequenties voor premiestijgingen en verzekerbaarheid. Ook klimaatveranderingen gaan een grote rol spelen bij schades en verzekerbaarheid. Het kwantificeren en bepalen van de financiële impact van dit benoemde risico is niet in financiële zin uit te drukken en daarom is hiervoor geen risicoprofiel opgenomen.
Het risico heeft zich in 2025 niet voorgedaan
Specifieke uitkering stimulering Sport (SPUK) (16)
De huidige SPUK regeling (BTW-compensatie voor sport) geldt tot en met 2026. Het risico dat wij als gemeente lopen is tweeledig: de hoogte van de compensatie die elk jaar achteraf wordt vastgesteld en de looptijd van de regeling.
- Vaststelling hoogte compensatie
In elk kalenderjaar wordt bepaald welk bedrag aan voorschot per gemeente geldt. Voor Neder-Betuwe bedroeg het voorschot in 2025 afgerond € 187.000. Als de besteding lager is dan het verleende voorschot, dient de uitkering terug te worden betaald. Als de besteding hoger is dan het voorschot, dan kan een ambtshalve herziening plaatsvinden. De uitgaven en de inkomsten worden via de vaste P&C-cyclus nauwgezet gevolgd. In 2025 was er sprake van een hogere besteding en moet een herziening worden aangevraagd om afgerond € 39.000 extra compensatie te ontvangen. Het risico is dat de aanvraag voor de aanvullende compensatie niet volledig wordt uitgekeerd.
- Looptijd regeling:
De regeling loopt tot en met 2026. Het is op dit moment nog onduidelijk hoe de SPUK-regeling vanaf 2027 wordt voortgezet.
Het risico heeft zich in 2025 niet voorgedaan.
Huisvesting voorziening onderwijs (17)
Door het college van bestuur van het Van Lodenstein College te Kesteren (hierna: het schoolbestuur) is een aanvraag ingediend voor een huisvestingsvoorziening. De school kampte met een gebrekkig binnenklimaat, dat volgens het schoolbestuur te wijten is aan een constructiefout ontstaan bij de bouw van de school in 2008/2009. De verordening onderwijshuisvesting biedt de mogelijkheid tot herstel van een constructiefout. De aanvraag is afgewezen en de gemeente is na bezwaar en beroep in het gelijk gesteld. Het schoolbestuur is in hoger beroep, waarvan de zitting reeds heeft plaatsgevonden maar de uitspraak volgt nog. Financiële consequenties zijn niet uit te sluiten.
Het risico heeft zich in 2025 niet voorgedaan.
Structurele financiële effecten Omgevingswet (18)
Samen met de ODR hebben wij de structurele financiële effecten van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging Bouwen (WKB) op gemeentelijk niveau in beeld gebracht. De bouwtechnische toets is grotendeels naar de markt gegaan. Deze werkzaamheden en leges-inkomsten zijn komen te vervallen. Tegelijkertijd blijven de meldingsplicht en toezicht en handhaving onderdeel van het gemeentelijk takenpakket, maar zonder mogelijkheden voor het heffen van leges. Het kwantificeren en bepalen van de financiële impact voor de lange termijn van dit benoemde risico is nog niet in financiële zin uit te drukken. Daarom is hiervoor geen risicoprofiel opgenomen. Het ministerie voert de komende jaren samen met de koepels VNG, IPO en UvW verschillende financiële evaluatie van de Omgevingswet uit om de uitvoeringspraktijk te blijven monitoren. Ook wij monitoren na de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 de financiële effecten van de doorgevoerde wijzigingen op lokaal niveau.
Het risico heeft zich in 2025 niet voorgedaan.
Oorlog Oekraïne en Opvang vluchtelingen (19)
Oekraïense ontheemden vallen in Nederland onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB). Daarmee hebben zij in Nederland recht op opvang, medische zorg en onderwijs en het geeft hen de mogelijkheid om te werken. De RTB voor Oekraïners is verlengd tot 4 maart 2027. Het Rijk heeft daarnaast een regeling die gemeenten compenseert voor de kosten die zij maken voor de opvang van Oekraïners. Denk aan huisvesting, leefgeld, welzijns- en psychosociale activiteiten en bekostiging van personeel. De looptijd van deze regeling loopt parallel aan de RTB. Tussentijds wordt deze regeling af en toe aangepast, wat inhoudelijke of financiële gevolgen kan hebben voor de gemeente. In 2024 en 2025 zijn onze kosten gestegen door met name de inrichting van nieuwe opvangplekken en de huur van een nieuwe locatie. Vooralsnog is de Rijksregeling dekkend geweest voor de kosten die wij als gemeente maken.
Het Rijk werkt aan een langetermijnbeleid voor de Oekraïense ontheemden in Nederland, maar het is nog onvoldoende duidelijk welke status Oekraïense ontheemden krijgen na 4 maart 2027 en ook de gevolgen voor gemeenten zijn nog onvoldoende inzichtelijk.
Het kwantificeren en bepalen van de financiële impact voor de lange termijn van de benoemde risico’s is nog niet in financiële zin uit te drukken. Daarom is hiervoor geen risicoprofiel opgenomen.
Het risico heeft zich in 2025 niet voorgedaan.