Paragraaf 8 Duurzaamheid

De versterkte uitstoot van broeikasgassen zorgt voor een stijging van de gemiddelde temperatuur op aarde. Dit leidt tot klimaatveranderingen waardoor onze gemeente voorbereid moet zijn op meer en extreme weersomstandigheden. Belangrijk is dat wij ons steentje bijdragen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Niet alleen met gemeentelijke, maar ook bij regionale en nationale initiatieven. We willen de volgende doelen bereiken in de komende jaren:

1. Verlagen van het energieverbruik en daarmee de energielasten van onze inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke partners;
2. Overschakelen van fossiele energiebronnen naar meer duurzame bronnen (waar mogelijk en economisch rendabel);
3. Versterking van het bewustzijn bij de inwoners van nut en noodzaak om duurzamer te leven;
4. Vergroten van circulariteit binnen de lokale samenleving.

Op mondiaal, landelijk, regionaal en lokaal niveau is er steeds meer de urgentie om duurzaam handelen in onze samenleving te verankeren. Duurzaamheid en klimaatverandering vormen namelijk niet alleen een milieuvraagstuk met projecten, zoals aardgasvrij wonen, grootschalige opwek en klimaatadaptatie. Ook op sociaal gebied ontstaan problemen door de klimaatverandering, zoals energiearmoede. Op gezondheidsgebied nemen we maatregelen bij extreme hitte door het opstellen van lokale hitteplannen.

Verduurzamen biedt ook kansen voor een gezonde leefomgeving en een gezonde leefstijl. Denk aan meer biodiversiteit, gezonde biologische teelt van groenten, hergebruik van spullen, minder vlees eten, meer bewegen door op de fiets naar het werk te gaan en versteende wijken vergroenen. Een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving zijn allebei belangrijk. Bij een integrale aanpak kunnen we efficiënter samenwerken en eerder onze doelen bereiken.

In Neder-Betuwe en regio Rivierenland zijn verschillende visie- en beleidsstukken rondom duurzaamheid vastgesteld. De komende jaren zetten wij in op een versnelde realisatie van onze doelen. Daarom heeft het college in augustus 2022 het programmaplan duurzaamheid vastgesteld. Daarin staat de samenhang van onze doelen en de wijze waarop daar sturing aan wordt gegeven. Vanuit 5 deelopgaven wordt het programma vormgegeven, namelijk:

1. Duurzame en gezonde leefstijl
2. Nieuwe energievormen
3. Toekomstbestendige leefomgeving
4. Circulaire samenleving
5. Bedrijfsvoering

Hoewel een paragraaf duurzaamheid niet verplicht is, kiezen wij er sinds 2023 bewust wel voor. Dit vanwege het integrale karakter van deze opgave en het belang dat wij hier aan hechten. Duurzaamheid is immers een opgave die vrijwel alle programma’s van deze begroting raakt. De belangrijkste onderdelen zetten wij hier uiteen. Deze paragraaf zal de komende begrotingen verder tot wasdom komen, waarbij ook centraal gerapporteerd wordt over de financiële cijfers.

Programma 1: Bestuur en dienstverlening
De klimaat- en duurzaamheidsopgave vraagt een andere manier van werken en denken. Intern, maar ook extern. Via de communicatieaanpak samendetoekomst.nl vinden alle communicatie-uitingen rondom duurzaamheid plaats. Wij werken hierbij veel samen binnen regio Rivierenland. Niet alleen omdat het moet, maar juist omdat hier kansen liggen voor een efficiënte aanpak. In 2025 werkten wij aan de voortgang van de Regionale Energie Strategie 1.0. Ook werkten wij regionaal intensief samen bij de uitvoering van diverse regelingen van het Energieloket Rivierenland.

Programma 2: Openbare orde en veiligheid
Er wordt actief ingezet op het voorkomen van vandalisme en daarmee op een lange en duurzame levensduur van onze kapitaalgoederen. Dit leidt tot het terugdringen van het gebruik van grondstoffen en materialen. De vervoersmiddelen voor de boa’s zijn elektrisch en daarmee reduceren we onze CO ₂ -uitstoot.

Programma 3: Fysieke leefomgeving
De focus binnen dit programma lag in 2025 op de warmtetransitie en de uitvoering van de lokale adaptatiestrategie. Door energiebesparing en vervanging van fossiele brandstoffen voor hernieuwbare energie zetten we stappen om de CO ₂ -uitstoot terug te brengen. In 2025 voerden we de regeling voor de verduurzaming van koopwoningen in Neder-Betuwe en het Nationaal Isolatieprogramma Lokale Aanpak uit. Beide regelingen werden in 2025 door het Energieloket uitgevoerd. De beschikbaar gestelde € 2 miljoen voor de regeling verduurzamen koopwoningen Neder-Betuwe wordt in tranches uitgekeerd. Ook proberen wij zelf het goede voorbeeld te geven. In 2025 startten we met de uitvoering van de verduurzaming van ons eigen vastgoed.

Ook circulariteit werd in 2025 een groter vraagstuk binnen de opgave duurzaamheid. Het huidige zwerfafvalprogramma is doorgezet. Tegelijkertijd is in 2025 de financieringssystematiek van de rijksgelden aangepast. Dit leidt tot een hogere bijdrage voor Neder-Betuwe. In 2025 voerden wij met de Avri de pilot CIRTEX uit waarbij oude kleding wordt omgezet in andere bruikbare producten. De inzameling van incontinentiemateriaal is in 2025 gecontinueerd.  

Programma 4: Economie
In 2025 werkten wij aan een sterk ondernemersklimaat, heldere dienstverlening en kwalitatief goede werklocaties. We ondersteunden ondernemers bij verduurzaming, maakten regelingen inzichtelijker en benutten goede praktijkvoorbeelden. Daarnaast betrokken we ondernemers bij duurzaam en lokaal inkopen en koppelden we hen waar mogelijk aan de uitvoering van subsidieregelingen, zodat investeringen in de regio blijven.

Al enige jaren kunnen ondernemers geen nieuwe grootverbruik aansluiting of uitbreiding van bestaande aansluitingen krijgen. Hierover communiceren wij regelmatig met ondernemers. Ook bieden we via Energie Samen Rivierenland ondersteuning bij het verduurzamen van bedrijven.

Programma 5: Wmo, jeugdzorg en Participatiewet
Wij gaven uitvoering aan de regeling voor energietoeslag. In 2025 voerden wij het project Energie Vitaal uit. Via dit project kunnen inwoners gebruik maken van kleine (tochtstrips, inregelen cv, folie) en grote maatregelen (witgoed, isolatie, ventilatie). De aanpak Energie Vitaal werkt in combinatie met vroegtijdige signalering en het voorkomen van problematische schulden. Via de communicatiecampagne samendetoekomst.nl geven we concrete handvatten en financieringsmogelijkheden voor duurzame en gezonde keuzes aan inwoners en ondernemers. 

Programma 6: Onderwijs, sport en welzijn
De voorbereidingen voor de uitbreiding van het Pantarijn zijn in volle gang. Hierbij worden zowel duurzaamheids- als gezondheidsmaatregelen genomen door het gebouw bijna energieneutraal te maken (BENG). Ook wordt voldaan aan het programma van eisen Frisse scholen. Hiermee kiezen we voor een goede verhouding tussen kwaliteit, toekomstbestendigheid én kosten. Bij nieuwe investeringen zijn duurzaam bouwen en een gezond binnenklimaat het uitgangspunt.

7. Algemene dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien
Het duurzaam handelen levert een flinke bijdrage aan het realiseren van onze duurzaamheidsdoelen. Wij streven naar een situatie waarin dit standaard onderdeel uitmaakt van het dagelijks werk van de organisatie.

Exploitatie
Het Programma Duurzaamheid is in 2025 binnen de begroting uitgevoerd.

Reserve duurzaamheid (nog in te vullen zodra tabel geactualiseerd is door Financien)
De reserve Duurzaamheid is gevormd voor het opvangen van de pieken en dalen binnen het programma Duurzaamheid. In 2025 is voor het actualiseren van het programma duurzaamheid € 40.000 onttrokken aan de reserve.

Derdengelden energiebesparende maatregelen
De stand van de derdengelden voor de Specifieke uitkering (SPUK) Aanpak Energiearmoede (SiSa-regeling J55) bedroeg per 1 januari 2025 € 376.317. In 2025 is via het Energieloket voor een bedrag van € 201.735 besteed aan energiebesparende maatregelen bij huishoudens die te maken hebben met energiearmoede. Hierdoor bedraagt de stand van de derdengelden per 1 januari 2026  € 174.578,67. De middelen zijn door het Rijk in 2022 beschikbaar gesteld via de SPUK Aanpak Energiearmoede. De bestedingstermijn voor deze middelen is door het Rijk verlengd tot en met 31 december 2027. Niet bestede middelen dienen na afloop van de regeling te worden terugbetaald aan het Rijk.

Derdengelden CDOKE
De stand van de derdengelden met betrekking tot de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) bedroeg per 1 januari 2025 € 478.996. In 2025 is op basis van de afgegeven beschikkingen door het Rijk een bedrag van € 762.633 ontvangen. De uitgaven die in 2025 ten laste van deze middelen zijn gedaan bedragen € 277.023. Hierdoor bedraagt de stand van de derdengelden CDOKE per 31 december 2025 € 964.606. De middelen zijn bestemd voor het vergroten van de uitvoeringscapaciteit voor klimaat- en energiebeleid. Voorschotten mogen worden besteed in de twee kalenderjaren volgend op het jaar van uitbetaling

Derdengelden NIP LAIK
De stand van de derdengelden voor de Specifieke uitkering Lokale Aanpak Isolatie (Nationaal Isolatieprogramma – LIAK) bedroeg per 1 januari 2025 € 1.312.695. In 2025 is via het Energieloket Rivierenland € 237.176 besteed aan isolatiemaatregelen. Daarnaast is in 2025 van RVO € 609.490 ontvangen voor de derde tranche van het Nationaal Isolatieprogramma. Hierdoor bedraagt de stand van de derdengelden per 31 december 2025 € 1.685.009. De middelen zijn door het Rijk beschikbaar gesteld via de SPUK Lokale Aanpak Isolatie (SiSa J94) voor de uitvoering van het Nationaal Isolatieprogramma. De activiteiten van de 1e tranche dienen uiterlijk 31 december 2026 te zijn afgerond. Voor eventueel niet bestede middelen geldt een verrekening met een volgende tranche of een terugbetalingsverplichting aan het Rijk.