Wat heeft het gekost?

Taakveld 2.1 Verkeer en vervoer (incidenteel voordeel € 1.283.000)
Het taakveld Verkeer en vervoer heeft een voordelig saldo van € 1.283.000. Het voordeel komt door verschillende onderwerpen. Hieronder een toelichting per onderwerp.

Openbare verlichting (incidenteel voordeel van € 204.000)
Het  budget had betrekking op de kosten van het elektriciteitsverbruik voor de openbare verlichting (OVL). In 2025 is een teruggave van € 110.000 ontvangen, wat een aanzienlijke invloed heeft gehad op het beschikbare budget. Deze teruggave vormt dan ook een belangrijke verklaring voor de geconstateerde onderschrijding. Daarnaast is de gerealiseerde besparing te danken aan het toenemende aantal lichtmasten waarvan de armaturen zijn vervangen door ledverlichting, waardoor het energieverbruik is afgenomen. Ook fluctuaties op de energiemarkt hebben bijgedragen aan lagere kosten. Dit voordeel bedraagt € 94.000.

Spoorwegovergang Hoofdstraat Kesteren (incidenteel voordeel van € 750.000)
In 2025 heeft ProRail op ons verzoek het proces opgestart om te komen tot de verbreding van de spoorwegovergang Hoofdstraat Kesteren. De kosten hiervan zijn voor onze rekening. Hiervoor hebben we vooralsnog een bedrag van € 750.000 begroot. ProRail rekent de werkelijke kosten steeds per processtap af. Inmiddels is er ook weer opdracht gegeven tot een vervolgstap. Hiervoor komen er ook in 2026 weer facturen. Wij stellen u voor om het bedrag van € 750.000 over te hevelen naar begrotingsjaar 2026.

Verkeersaanpassing buitenruimte MFC Dodewaard (incidenteel voordeel € 75.000)
Voor de aanpassingen aan de verkeerssituatie rondom het toekomstige MFC is in 2025 onderzoek uitgevoerd naar de benodigde maatregelen. Momenteel wordt gewerkt aan de planvorming. De uiteindelijke maatregelen zullen in 2026 worden gerealiseerd, zodra de bouwwerkzaamheden zijn afgerond. Het is daarom wenselijk om het budget van € 75.000 door te schuiven naar 2026 en daar beschikbaar te stellen. De dekking van dit budget vindt plaats via een onttrekking uit de reserve Bovenwijkse Voorzieningen.

Klein onderhoud wegen (incidenteel voordeel € 50.000)
In het verleden is ervoor gekozen een deel van het klein onderhoud aan wegen onder te brengen bij AVRI. Hiervoor was een budget van € 50.000 beschikbaar. In 2025 heeft AVRI hiervoor geen werkzaamheden uitgevoerd. Het klein onderhoud is inmiddels weer volledig in beheer van de gemeente en de werkzaamheden zullen in 2026 alsnog uitgevoerd worden. Daarom wordt voorgesteld het budget van € 50.000 over te hevelen naar 2026.

Overige kleine verschillen (incidenteel voordeel € 204.000)
Onder dit taakveld vallen een groot aantal onderwerpen die een incidenteel voordeel laten zien. Deze behoeven geen toelichting omdat de afzonderlijke afwijkingen lager dan € 50.000,- zijn.

Taakveld 2.5 Openbaar vervoer (incidenteel voordeel € 37.000)

Veer Opheusden - Wageningen (incidenteel voordeel € 52.000)
Bij het opstellen van de begroting voor 2025 was nog onduidelijk wat de gevolgen zouden zijn van de gewijzigde provinciale financiering/subsidie voor het veer Opheusden - Wageningen. Daarom is in de begroting uitgegaan van een worstcasescenario, waarbij de gemeente volledig zou bijdragen aan het exploitatietekort. Dit scenario heeft zich niet voorgedaan. De gemeente draagt uiteindelijk 50% van het tekort en ontvangt daarnaast subsidie van de provincie. De ontvangen subsidie is iets lager uitgevallen dan vooraf ingeschat, doordat het exploitatietekort ook lager was dan verwacht.

Overige kleine verschillen (incidenteel nadeel € 15.000)
Onder dit taakveld vallen onderwerpen die een incidenteel nadeel laten zien. Deze behoeven geen toelichting.

Taakveld 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie (incidenteel voordeel € 357.000)
Het taakveld Openbaar groen en (openlucht) recreatie heeft een voordelig saldo van € 357.000. Het voordeel komt door verschillende onderwerpen. Hieronder een toelichting per onderwerp.

Beheer bomen (incidenteel nadeel € 92.000)
In 2025 heeft de essentaksterfte zich aanzienlijk sneller ontwikkeld dan in voorgaande jaren. Hierdoor zijn meer afstervende bomen verwijderd dan was begroot. Daarnaast stond in 2025 een grootschalige herplantactie van 273 bomen gepland, ter compensatie van de kap in 2024. De samenloop van deze twee omvangrijke werkzaamheden heeft geleid tot een budgetoverschrijding.
Ongeveer de helft van deze overschrijding wordt gedekt door een onttrekking uit de reserve essentaksterfte. In 2025 is hiervoor € 94.000 aan de reserve onttrokken. Naast de gevolgen van de essentaksterfte was er ook sprake van een uitbraak van iepziekte bij het sportveld in Echteld. In dat kader zijn 10 bomen vervangen en is het onderliggende plantsoen hersteld. Met de herplant van in totaal 283 bomen is het boombestand in 2025 hersteld en is tegelijkertijd extra groene ruimte in de gemeente gerealiseerd. Bij de herplant is gekozen voor een gevarieerd en toekomstbestendig sortiment, waarmee de kans op nieuwe ziekte-uitbraken wordt verkleind. In 2026 wordt het verloop van de ziekten gemonitord en worden de gevolgen tijdig inzichtelijk gemaakt voor de raad.

Uitbesteding werkzaamheden maaien gazon- en kruidachtige (incidenteel voordeel € 94.000)
Het terughalen van het maaien van gazon- en kruidachtige vegetatie in 2025 is de eerste stap naar het volledig in eigen beheer uitvoeren van alle beeldbepalende beheertaken per 1 januari 2026. Hiermee sturen we op meer grip, kwaliteit en kostenbeheersing in de openbare ruimte. Bij het opstellen van de begroting 2025 is uitgegaan van de informatie die destijds door Avri is aangeleverd. In de praktijk bleken de werkelijke kosten aanzienlijk lager. Ook speelden de weersomstandigheden een rol: door een nat voorjaar en een laat op gang komende zomer is minder gemaaid.Het lopende contract van Avri met de aannemer is overgenomen, waardoor de continuïteit is geborgd en de overgang zorgvuldig is verlopen. Dit resulteert in een voordeel van € 94.000.

Overgang Avri (incidenteel voordeel € 128.000)
De besluitvorming en daarmee ook de (financiële) afronding van de overgang van Avri naar Neder-Betuwe was per 31 december 2025 nog niet volledig afgerond. Het proces om tijdig tot de benodigde besluitvorming te komen is in 2025 door Avri niet conform planning doorlopen, waardoor verschillende processtappen vertraging hebben opgelopen. Daarnaast konden leveranciers niet in alle gevallen tijdig leveren, wat de voortgang verder heeft beïnvloed. Tijdens de implementatie zijn bovendien enkele onderdelen doorgeschoven, waardoor de afronding in 2026 zal plaatsvinden en de bijbehorende betalingen eveneens naar 2026 doorschuiven. Wij verzoeken uw raad het resterende budget over te hevelen naar 2026.

Impulsen herinrichting van speelplekken (incidenteel voordeel € 75.000)
Het Speelruimteplan 2024–2027 bevat een jaarlijks uitvoeringsplan waarin meerdere speelplekken worden heringericht. De uitvoering van het herinrichtingplan 2025 heeft vertraging opgelopen door zorgvuldige participatie met inwoners en langere doorlooptijden voor inkoop en uitvoering. Naar verwachting ronden we deze werkzaamheden af in het tweede kwartaal van 2026. Daarnaast liggen twee speelplekken in het dijkverzwaringsgebied van Neder-Betuwe. Door vertraging in dit project worden deze herinrichtingen doorgeschoven naar 2026 en 2027. Wij verzoeken u om van het resterende budget van € 75.000, € 45.000 over te hevelen naar 2026 en € 30.000 naar 2027.

Overige kleine verschillen (incidenteel voordeel €152.000 )
Onder dit taakveld vallen een groot aantal onderwerpen die een incidenteel voordeel laten zien. Deze behoeven geen toelichting omdat de afzonderlijke afwijkingen lager dan € 50.000,- zijn.

Taakveld 7.3 Afval (incidenteel voordeel € 133.000)

Zwerfafval (incidenteel voordeel € 96.000)
De vergoeding die wij jaarlijks vanuit de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) zouden moeten ontvangen voor het opruimen van zwerfafval is een aantal jaar niet uitgekeerd. Eind 2025 is voor kalenderjaren 2023 en 2024 een vergoeding van ca. 50.000 per jaarschijf uitgekeerd. Hier was in de begroting 2025 geen rekening mee gehouden.

Overige kleine verschillen (incidenteel voordeel € 37.000)
Onder dit taakveld vallen onderwerpen die een incidenteel voordeel laten zien. Deze behoeven geen toelichting.

Taakveld 7.4 Milieubeheer (incidenteel voordeel € 110.000)

Jaarrekening 2025 ODR (incidenteel nadeel € 85.000 door hogere en complexere bouwopgave)
De overschrijding bij omgevingsvergunningen voor bouwen wordt veroorzaakt door een toegenomen en complexere bouwopgave. Met name de groei in woningbouwprojecten, dijkversterkingen en aanvragen met afwijkingen van het Omgevingsplan hebben geleid tot een hogere werkdruk. Hierdoor waren per aanvraag meer uren nodig dan vooraf begroot. Ook binnen het toezicht op de bouw is sprake van een stijging van de inzet. Door de toename van woningbouwprojecten was intensiever toezicht noodzakelijk. Daarnaast is extra capaciteit ingezet op de bestaande bouw. Deze ontwikkelingen hebben tevens geleid tot een toename van de handhavingsactiviteiten. De stijging van de juridische kosten hangt samen met een forse toename van handhavingsvoornemens en bezwaarschriften. Met name enkele complexe en bestuurlijk gevoelige dossiers hebben een bovengemiddelde inzet van juridische capaciteit gevraagd, wat heeft bijgedragen aan de hogere kosten.

CDOKE gelden (incidenteel voordeel  € 68.000)
In 2025 hebben wij van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland middelen ontvangen vanuit de tijdelijke regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE). De niet-bestede middelen va n € 486.000 zijn op een derdengeldenrekening geplaatst. Wanneer deze middelen niet worden besteed aan het beoogde doel, geldt een terugbetalingsverplichting aan de Rijksdienst. Op taakveld 0.4 zijn daarnaast kosten voor inhuur gemaakt, die worden gedekt uit de ontvangen CDOKE-middelen.

Klimaatadaptatie (incidenteel voordeel € 35.000)
Op het gebied van klimaatadaptatie (subsidies voor een vitale leefomgeving) zijn minder subsidies  (€ 14.652) verstrekt dan begroot (€ 50.000), hierdoor wordt € 35.348 minder uit de reserve precariobelasting onttrokken dan is geraamd. Zie voor een verdere toelichting programma 7 mutaties in reserves.

Overige kleine verschillen (incidenteel voordeel € 92.000)
Onder dit taakveld vallen onderwerpen die een incidenteel voordeel laten zien. Deze behoeven geen toelichting.

Taakveld 7.5 Begraafplaatsen en crematoria (incidenteel nadeel € 148.000)

Onderhoud begraafplaatsen (incidenteel nadeel € 143.000)
De budgetoverschrijding in 2025 kent meerdere oorzaken. In de eerste plaats is de laatste termijnfactuur voor onderhoudswerkzaamheden uit 2024 pas in mei 2025 ontvangen. Hierdoor is deze factuur ten laste gekomen van het boekjaar 2025. Daarnaast bleek gedurende het begrotingsjaar dat uitbreiding van het aantal beschikbare graven op begraafplaats De Markhof eerder noodzakelijk was dan voorzien in het begraafplaatsbeleid. In het najaar van 2025 is de uitbreiding gerealiseerd, waarmee de capaciteit is vergroot met 150 uitgeefbare graven en de continuïteit van uitgifte is gewaarborgd. Verder is op begraafplaats Dalwagen een monumentale beuk plotseling afgestorven en vanwege het directe veiligheidsrisico met spoed verwijderd. De kosten vielen hoger uit doordat de boom zich boven bestaande graven bevond en specialistische inzet noodzakelijk was. Tot slot is bij de inrichting van het financiële programma uitgegaan van beheerbudgetten inclusief btw, omdat werd aangenomen dat werkzaamheden op begraafplaatsen niet onder het btw-compensatiefonds vallen. Bij het aangaan van contracten is echter uitgegaan van bedragen exclusief btw. Dit verschil heeft bijgedragen aan de overschrijding. In 2026 wordt onderzocht of de begrotingsinrichting op dit punt moet worden aangepast om herhaling te voorkomen.

Overige kleine verschillen (incidenteel nadeel € 5.000)
Onder dit taakveld vallen onderwerpen die een incidenteel voordeel laten zien. Deze behoeven geen toelichting.

Taakveld 8.1 Ruimte en leefomgeving (incidenteel nadeel € 397.000)
Het taakveld ruimte en leefomgeving heeft een nadelig saldo van afgerond € 397.000. Het nadeel wordt veroorzaakt door verschillende onderwerpen. Hieronder een toelichting per onderwerp.

Beleidsvorming algemeen (incidenteel voordeel € 21.000)
In de decembercirculaire van 2024 hebben we eenmalig middelen ontvangen ten behoeve van regionale gebiedsprocessen. In regioverband wordt samen met de provincie nagedacht op welke wijze overheden kunnen samenwerken in gebiedsprocessen. Om te kijken of de werkwijze in de praktijk ook uitvoerbaar is, zijn er in de regio twee pilots gestart. Eén pilot ligt in onze gemeente. Dit betreft het opstellen van een visie voor Ochten-Oost. Het was de bedoeling om met deze middelen bij te dragen aan deze pilot. Echter heeft de provincie medio 2025 besloten om de pilots stop te zetten vanwege de stikstofproblematiek. In regio verband zijn we gestart met het opstellen van een ruimtelijke ontwikkelperspectief. Bij dit proces worden verschillende disciplines betrokken en dit vergt extra capaciteit van de ambtelijke organisatie. Om deze extra kosten te kunnen dekken is het nodig om het budget van 2025 over te hevelen naar 2026.

LBV en LBV plus (Landelijke Beëindiging Veehouder) (incidenteel voordeel € 56.000)
Om de stikstofuitstoot vanuit de veehouderij te verlagen zijn er diverse rijksregelingen waar veehouderijen gebruik van kunnen maken. In 2023/2024 konden veehouders, die wilden stoppen met hun bedrijf, gebruik maken van de Landelijke Beëindigingsregeling Veehouderijlocaties (LBV) en de Landelijke Beëindigingsregeling Veehouderijlocaties met piekbelasting (LBV plus). Het was een rijkssubsidieregeling, maar het is aan de gemeenten om mee te denken in mogelijkheden voor herbestemming en uiteindelijk om ook de procedure voor de herbestemming te voeren. In zowel de meicirculaire als in de decembercirculaire van 2024 zijn er middelen beschikbaar gekomen om de extra kosten / werkzaamheden te dekken die de gemeente moet maken wanneer gebruik wordt gemaakt van de LBV of de LBV plus regeling. In 2025 hebben we enkele verzoeken van veehouders ontvangen die gebruik maken van de regeling. De gemeente maakt bij het beoordelen van het verzoek om herbestemming gebruik van de regeling voor ‘Vrijkomende agrarische bebouwing’. Deze regeling is gedateerd en het is wenselijk om deze regeling te actualiseren. Daarnaast is de verwachting dat in 2026 de nieuwe LBV-regeling van kracht wordt. Om de kosten die de gemeente moet maken voor deze regelingen te kunnen dekken is het noodzakelijk om het resterende budget van 2025 over te hevelen naar 2026.

Toegerekende salariskosten Ruimtelijke ordening (incidenteel nadeel € 469.000)
Voor de initiatieven van derden is de terugverdiencapaciteit (inkomsten uit overeenkomsten)
 € 469.000 lager dan geraamd. Hiertegenover staat een even groot voordelig resultaat op het taakveld 0.4 Overhead, doordat minder inhuur van derden nodig is geweest.

Overige kleine verschillen (incidenteel nadeel € 5.000)
Onder dit taakveld vallen onderwerpen die een incidenteel voordeel laten zien. Deze behoeven geen toelichting.

Taakveld 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerrein) (incidenteel voordeel € 1.132.000)

Binnen het budget voor aan- en verkoop van (strategische) gronden is geld beschikbaar voor de aankoop van woningen op het tracé van de Randweg Opheusden. In 2025 was € 1.275.000 geraamd, maar er is slechts één woning aangekocht voor € 675.000. Voorgesteld wordt het resterende bedrag van € 600.000 door te schuiven naar 2026.
Daarnaast is € 540.000 beschikbaar gesteld als subsidie voor het Dorpshuis in Ochten, onderdeel van het Centrumplan Ochten. Het bestemmingsplan is onherroepelijk en de werkzaamheden zijn gestart. De bouw van de supermarkt en het Dorpshuis lopen parallel waarbij de supermarkt eerder kan worden opgeleverd dan het Dorpshuis, respectievelijk ca. mei en juli 2026. De eerste fase van het bouwproces van het dorpshuis kan door het stichtingsbestuur betaald worden uit de grondverkoop. De subsidie wordt pas in 2026 uitgekeerd, wanneer de tweede fase van de bouw start. Daarom wordt voorgesteld dit bedrag door te schuiven naar 2026.

Overige kleine verschillen (incidenteel nadeel € 8.000)
Onder dit taakveld vallen onderwerpen die een incidenteel voordeel laten zien. Deze behoeven geen toelichting.

Taakveld 8.3 Wonen en bouwen (incidenteel nadeel € 114.000)
Het taakveld wonen en bouwen heeft een nadelig saldo van afgerond € 114.000. Het nadeel wordt veroorzaakt door verschillende onderwerpen. Hieronder een toelichting per onderwerp.

Omgevingsvergunning bouwen (incidenteel voordeel € 90.000)
Bij de legesinkomsten voor omgevingsvergunningen (bouwen) is er in 2025 een voordeel van € 90.000 . Dit voordeel wordt voornamelijk veroorzaakt door een hoger aantal en complexere bouwaanvragen dan vooraf geraamd.

Mandjes 2 Omgevingsvergunningen, afwijken Omgevingsplan (incidenteel nadeel € 74.000)
Er is € 12.045 minder aan leges ontvangen dan begroot, maar de totale baten zijn ruim voldoende om de lasten van € 61.577 (uren) te dekken. Voor deze lasten was geen apart budget opgenomen, omdat de dekking is voorzien binnen de personeelsformatie van de Fysieke Pijler.

Principeverzoeken (incidenteel nadeel € 63.000)
Er zijn minder opbrengsten (leges) binnengekomen dan begroot. Het gaan om een bedrag van
€ 2.000. De gemaakte kosten (uren) bedragen € 61.000. Dit resulteert in een nadeel van € 63.000. Hierdoor zijn de ontvangen leges onvoldoende om de gemaakte kosten (uren) te dekken. Daarnaast lopen principeverzoeken over het jaar heen. De leges worden vooraf geïnd, waardoor de baten soms al in 2024 zijn ontvangen, terwijl de bijbehorende kosten (uren) pas in 2025 zijn gemaakt. Halverwege het jaar heeft een wisseling plaats gevonden van de behandelaar van de principeverzoeken waardoor tijdelijk extra uren zijn gemaakt. Deze extra uren zijn gemaakt in het kader van het inwerken van de nieuwe behandelaar en overdracht van de lopende verzoeken.
Ook was de doorlooptijd van principeverzoeken langer dan gebruikelijk, doordat plannen moesten worden aangepast en/of aanvullende gegevens nodig waren.
Voor de lasten (uren) is geen afzonderlijk budget begroot. Deze kosten worden opgevangen binnen de personeelsformatie van de Fysieke Pijler.

Wijzigen Omgevingsplan (incidenteel nadeel € 95.000)
Vanaf 1 januari 2026 is het niet meer mogelijk om gebruik te maken van TAM-IMRO plannen en moet het Omgevingsplan gewijzigd worden via STOP-TPOD. Hierdoor zijn eind 2025 nog veel verzoeken ingediend om het Omgevingsplan va een TAM-IMRO-plan te wijzigen. De leges hiervoor worden vooraf, vóór behandeling van het verzoek, geïnd. Daarnaast lopen wijzigingen over het jaar heen. Hierdoor zijn de baten (leges) soms al in 2024 ontvangen, terwijl de bijbehorende kosten (uren) pas in 2025 zijn gemaakt. Voor de TAM-IMRO-plannen die eind 2025 zijn ingediend zijn de baten (leges) in 2025 ontvangen, terwijl de bijbehorende kosten deels in 2025 zijn gemaakt en deels kosten gemaakt moeten worden in 2026.
Er zijn zeven verzoeken meer ingediend dan begroot. De opbrengsten dekken de gemaakte kosten.
Ten aanzien van de lasten (uren) is geen afzonderlijk budget begroot. Deze kosten worden opgevangen binnen de personeelsformatie van de Fysieke Pijler.

Overige kleine verschillen (incidenteel voordeel € 28.000)
De overige kleine verschillen op dit laten een voordeel zien die geen toelichting behoeven.

Kleine verschillen overige taakvelden (incidenteel voordeel € 73.000)
Dit betreffen overige taakvelden onder Programma 3 die samen een voordeel overige kleine verschillen laten zien die geen toelichting behoeven.